szkoła, styl epoki).
Kulturalny rozkwit poszczególnych ośrodków upatruje Vasari w łańcuchowej reakcji: gdy w jednej prowincji pojawiają się wybitni artyści, to niemal natychmiast ożywiają się inne ośrodki. Wynika z tego, że wszelki poczynania ludzkie inspirowane są ideą rywalizacji. Ta teoria pozwala na wyjaśnienie źródła i mechanizmu artystycznego odrodzenia Florencji, którą Vasari opisuje w drugim wydaniu swojego dzieła. Florencja to miejsce uprzywilejowane przez naturę, to ziemia obiecana dla sztuki. Sprawiał to jej cudowny klimat, który sprzyja dojrzewaniu geniuszy oraz jej artystyczna atmosfera i mecenasi. Ilościową koncepcję „postępu” w ramach historii politycznej Florencji przekształca w teorię serii „przypływów” i „odpływów” o charakterze raczej jakościowym.
Sztuki żyją dzięki indywidualnym „vitru” artystów i mecenasów. Aby sztuka nie upadła muszą być spełnione trzy warunki: odpowiednie środowisko (ambicje twórcze), szczodrość mecenasa (zapotrzebowanie na sztukę), ciągłość tradycji (mistrzowie i ich szkoły). Ta teoria rywalizacji pomiędzy ośrodkami pozwoliła Vasariemu wyjaśnić źródła i mechanizm artystycznego odrodzenia Italii.