Dodatkowo presja języków mówionych, poważnie różniących się już od języka literackiego, przyczyniła się do znacznych zmian w strukturze języka. Zmiany te nie były jednak na tyle duże, żeby można było mówić o dwóch różnych językach – klasyczny język piśmiennictwa Mongołów pozostawał więc przez wieki ten sam. Oznaczało to stale pogłębiającą się dyglosję, co w konsekwencji wymusiło nawet wytworzenie własnej tradycji literackiej u Ojratów, których język ojracki najwyraźniej bardzo odbiegał już od języka klasycznego i zaszła konieczność stworzenia nowego pisanego standardu opartego na języku mówionym.
Okres najnowszy (poklasyczny) w dziejach starego literackiego języka Mongołów rozpoczął się w wieku XIX wraz z przenikaniem nowych idei i prądów kulturowych do Azji Wschodniej (częściowo na skutek kolonializmu europejskiego, a także ekspansji Rosji na Daleki Wschód), a także w związku z rozwojem nowych technologii i przemianami społecznymi. Do klasycznego języka mongolskiego przeniknęło wówczas dużo nowego słownictwa. Był to też jednak początek okresu kształtowania się tradycji literackich w językach narodowych – własne piśmiennictwo stworzyli Buriaci (dostosowali oni cyrylicę do zapisu własnego języka buriackiego), pojawiły się też próby zapisu języków Mongolii Zewnętrznej w alfabecie łacińskim.