Teoria opisuje również melodię, harmonię, kontrapunkt i formę muzyczną.
Teoria muzyki może ponadto dotyczyć praktyk związanych z kompozycją i wykonywaniem muzyki. Obejmuje między innymi teoretyczne zagadnienia instrumentacji, ornamentyki, improwizacji i elektronicznego wytwarzania dźwięku. Pozostaje także związana z notacją muzyczną oraz rozwija pojęcia i modele stosowane w analizie muzycznej.
Ujęcia teorii muzyki mogą mieć charakter spekulatywny, regulatywny lub analityczny. Teoria spekulatywna poszukuje podstawowych zasad leżących u podłoża muzyki, regulatywna systematyzuje praktykę i formułuje dotyczące jej normy, natomiast analityczna skupia się na poznawaniu indywidualnej budowy i właściwości poszczególnych utworów. Granice między tymi ujęciami są płynne, a poszczególne teorie mogą łączyć ich elementy.
Od połowy XX wieku teoria muzyki profesjonalizowała się jako samodzielna dyscyplina akademicka: powstawały poświęcone jej kierunki studiów, czasopisma specjalistyczne i stowarzyszenia naukowe. Proces ten rozpoczął się szczególnie