thumb|400px|Trasa przemarszu „dziesięciu tysięcy”

Anabaza ( Anabasis) – dzieło Ksenofonta (znane również jako Wyprawa Cyrusa), opisujące bohaterski odwrót greckich wojsk najemnych po bitwie pod Kunaksą w Babilonii.

Tytuł pochodzi od greckiego słowa (anabaino, „idę w górę”), którym Grecy jako naród żeglarzy określali oddalanie się od brzegu morza (tytuł odpowiada raczej początkowej części, w której opisany jest marsz od Sardes w kierunku Babilonu).

Anabaza to jeden z pierwszych znanych pamiętników wojennych. Ksenofont opisuje w nim losy 10 tysięcy (stąd wyprawa dziesięciu tysięcy) najemników greckich w służbie satrapy perskiego Cyrusa Młodszego podczas kampanii wojennej przeciw jego bratu, królowi Persji Artakserksesowi II Mnemonowi. Opisane wydarzenia przypadają na lata 401–399 p.n.e.

W rozstrzygającym starciu pod Kunaksą oddziały greckie zwyciężyły na swoim odcinku, ale walna bitwa zakończyła się przegraną i śmiercią Cyrusa. Pozbawieni naczelnego wodza Grecy znaleźli się w nieznanym sobie, wrogim kraju, bez zaopatrzenia i daleko od ojczyzny. Ponadto wódz perski Tissafernes podstępnie zwabił i wymordował wszystkich ich wyższych dowódców. W takiej sytuacji Grecy zorganizowali się na nowo, wybrali nowych dowódców (do których należał Ksenofont) i wyruszyli w drogę powrotną.