Nawet nieliczni członkowie szlachecko-inteligenckich elit, którzy zakładali możliwość lub konieczność obdarzenia chłopstwa prawami (tzw. „chłopomani”, demokraci, rewolucjoniści), widzieli swoje zadanie jako misję, a siebie w roli naturalnych przywódców. Oznacza to, że chłopi nie byli brani pod uwagę w kategoryzowaniu narodowości.
Chłopskich mieszkańców terenów etnicznie litewskich niemal tradycyjnie nazywano po prostu ludem „żmudzkim”, a ich język żmudzkim dialektem.
W okresie krwawych wydarzeń powstania chłopskiego na terenach zachodniej Galicji w 1846 (patrz: rzeź galicyjska) chłopi żyjący na terenach dawnej Rzeczypospolitej dokonali pogromu ludności ziemiańskiej, urzędników dworskich i rządowych, w hasłach głoszonych przez chłopstwo była nawet wtedy widoczna świadomość róznic pomiędzy ich warstwą społeczną, a „Polakami”, czyli szlachtą Rzeczypospolitej (tj. dawnych Koroniarzy i Litwinów):
Uprzywilejowaną pozycję szlachty w społeczeństwie zniosła dopiero Konstytucja marcowa z 1921 r., w art. 96.