Tęsknocie za Polską u jednych – tęsknocie, dla której Kutz znajduje zresztą piękną, poetycką metaforę w polskim krajobrazie, barwnym i zielonym, zestawionym z czernią ziemi śląskiej, w widoku łąk i polskich Tatr, które jawią się marzącemu o polskości chłopcu – towarzyszył również u innych odruch separatyzmu, którego instytucjonalny przekaz pozostał przecież w funkcjonującym aż do uchwalenia kwietniowej Konstytucji odrębnym śląskim sejmie.
Jan F. Lewandowski w 2000 roku stawiał podobny zarzut: „W filmie nie znajdujemy tragedii regionu rozrywanego wojną domową, gdy Górnoślązacy polscy i niemieccy stawali z bronią przeciwko sobie. Takiej perspektywy widzenia Kutz nie dopuszcza”. Ilona Copik w 2014 roku usprawiedliwiała jednak optykę przyjętą przez reżysera bijącą z filmu nadzieją, iż „śląskość, pozbawiona brzemienia pogranicznego skomplikowania, zyska uznanie w rzeczywistości PRL-u”.
Mimo wspomnianych uwag Lewandowski w 2012 roku przyznał, iż Sól ziemi czarnej „zderza polską tradycję romantyczną ze śląskim pragmatyzmem”, a fragmenty komediowe – ze scenami poważnymi, w wyniku czego powstała „mitologizująca, lecz niesłychanie sugestywna wizja Górnego Śląska”.