Posiadała prawo głosu na sejmach i sejmikach, wyłączne prawo posiadania ziemi na prawie pańskim, dziedziczne prawo sądzenia swoich poddanych - nawet jeśli w danym pokoleniu ich nie miała - prawo obejmowania wyższych godności kościelnych, prawo do starania się o urzędy i tytuły honorowe nadawane przez króla i Sejm, osobistego udziału w obiorze króla, przywileje sądowe i ekonomiczne oraz tradycje rodzinne i herb szlachecki, a także, jak pozostałych przedstawicieli narodu szlacheckiego, obejmował ją przywilej neminem captivabimus nisi jure victum, czyli nietykalność osobista bez wyroku sądowego.
Dzięki zasadzie równości szlachty osiadłej niezależnie od wielkości posiadanego na prawie pańskim dominium – „szlachcic na zagrodzie równy wojewodzie”, szlachta ta stała się z czasem obiektem walki o głosy. Bogata magnateria starała się przeciągnąć biedną szlachtę na swoją stronę kupując sobie jej poparcie, tzw. kreski, przed każdym sejmem. System klienteli przetrwał do XIX wieku.