związana z innym pochodzeniem oraz tradycją i dumą szlachecką, w związku z czym chłopów niechętnie dopuszczano do swojego towarzystwa, warstwa ta zachowała także bardzo długo pewne style zachowań oraz manifestowane publicznie konwenanse, odróżniając się tym samym zdecydowanie, pod względem mowy, zachowań, sposobu ubioru od warstwy chłopskiej, a nawiązując do swojego szlachectwa, aspirując tym samym do warstw wyższych, nawet jeżeli nie pozwalała na to sytuacja majątkowa. Silne tradycje drobnoszlacheckie zachowały się m.in. na Poborzu. Wiele elementów świadomości szlacheckiej przetrwało na Kresach (zob. Ziemie zabrane) pomimo fizycznej eksterminacji i ekonomicznej degradacji ludności polskiej w okresie sowieckim (zob. Czajkowice, Smolarnia).
Wśród przedstawicieli tej szlachty współczynnik analfabetyzmu był niższy niż wśród ludności chłopskiej, co wiązało się z wyższym poziomem zamożności, a także kształceniem dzieci w kilkuklasowych szkołach powszechnych. Przedstawiciele tych rodzin pełnili funkcje wójtów i sołtysów w swoich wsiach i okolicach oraz górowali kulturowo i materialnie nad ludnością chłopską.