XX w., teorii dryfu kontynentalnego Alfreda Wegenera we współczesną tektonikę płyt (według której tego typu grzbiety stanowią granice rozbieżne płyt tektonicznych).
Rozwój Grzbiet Śródatlantycki oddziela od siebie płytę północnoamerykańską od płyty eurazjatyckiej na północnym Atlantyku oraz płytę południowoamerykańską od płyty afrykańskiej na południowym. Długość Grzbietu Śródatlantyckiego jest większa niż odpowiadające mu fragmenty brzegów Afryki czy Ameryki. Świadczy to o jego rozciąganiu w kierunku południkowym.
Granica, którą tworzy dziś Grzbiet Śródatlantycki, uformowała się w triasie, kiedy to seria trójramiennych ryftów, zbiegających się w tzw. węzłach potrójnych, rozerwała superkontynent Pangei. Spośród trzech dolin ryftowych tylko dwie nadal rozwijają się i tworzą rozbieżną granicę płyt tektonicznych. Trzecie nieaktywne ramię nazywane jest aulakogenem. Aulakogeny Grzbietu Śródatlantyckiego stanowią obecnie szerokie doliny rzeczne uchodzące współcześnie do Atlantyku, są to m.in. doliny Missisipi, Amazonki czy Nigru.
Wyspy na Grzbiecie Śródatlantyckim thumb|upright=1.2|Szczelina ryftowa biegnąca środkiem Grzbietu Śródatlantyckiego na Islandii Na obszarze Grzbietu Śródatlantyckiego znajdują się wyspy.