Historia Zgodnie z tradycją, w miejscu w którym powstał późniejszy uniwersytet, miał urodzić się, nauczać i osiągnąć parinirwanę (oświecenia w momencie śmierci) osobisty uczeń Siakjamuniego Sāriputta. Opisywany jest on jako ten z uczniów Buddy, który podjął się pierwszej próby systematycznego przestudiowania buddyjskiej doktryny i to jemu właśnie przypisuje się opracowanie założeń Abhidharmy (komentarze do sutr). Łączność miejsca z legendą mogła być jednym z głównych powodów, dla których założyciele uniwersytetu uznali je za wyjątkowo dogodne dla lokalizacji buddyjskiego centrum nauk.
W czasach króla Aśoki wybudowano upamiętniającą to wydarzenie pierwszą świątynię i jakkolwiek informacje o wczesnej historii klasztoru są niepewne, to z czasów państwa Kuszanów pochodzą pierwsze informacje o Nalandzie jako centrum nauki. Według legendy miał tu nauczać sam Nagardżuna.
Ostatecznie klasztor i szkołę wybudowano rozkazem króla Śakrāditya, utożsamianego przez dzisiejszych naukowców z Kumaraguptą I (414-454), któremu w fundacji nie przeszkadzał fakt, iż podobnie jak cała dynastia Guptów, był wyznawcą ortodoksyjnego hinduizmu.