ze śrubą elewacyjną (np. Ni41 i Ni42 produkcji PZO, Ni71): spodarka; alidada; luneta; libella niwelacyjna; libella okrągła; dodatkowy mechanizm elewacyjny, pozwalający nadawać zespołowi lunety i libelli niewielkie kąty pochylenia w płaszczyźnie pionowej, a tym samym za pomocą śruby elewacyjnej ustawiać pęcherzyk libelli niwelacyjnej w górowaniu; opcjonalnie koło poziome, umożliwiające wykorzystanie instrumentu w niwelacji metodą punktów rozproszonych.
Niwelatory automatyczne mały|300px|prawo|Schemat budowy niwelatora automatycznego (np. Ni025, Ni020A, Koni007 – firmy Zeiss, C40 – Sokkia)
W instrumentach tych brak libelli niwelacyjnej, mają za to specjalny układ mechaniczno-optyczny, zwany kompensatorem, którego główną częścią jest wahliwy pryzmat. Kompensator utrzymuje poziomy przebieg osi celowej przy niewielkich (do ok. 0,05 stopnia) odchyleniach instrumentu. Dzięki temu wystarcza, że obserwator wstępnie spoziomuje instrument według wskazań libelli pudełkowej – kompensator "zajmuje się resztą", utrzymując oś celową w poziomie. Uwalnia to obserwatora od precyzyjnego poziomowania lunety po każdej zmianie kierunku celowania, i tym samym znacznie przyspiesza prace w terenie.