thumb|Symbol bramki logicznej alternatywy rozłącznej Alternatywa rozłączna, alternatywa wyłączająca, alternatywa wykluczająca, ekskluzja, różnica symetryczna, suma poprzeczna, suma modulo 2, kontrawalencja, XOR – logiczny funktor zdaniotwórczy (dwuargumentowa funkcja boolowska). W logice matematycznej zapisywana najczęściej jako , lub . Alternatywa rozłączna zdań jest prawdziwa wtedy, gdy jedno i tylko jedno ze zdań oraz , jest prawdziwe: co jest równoznaczne z
Odpowiada wyrażeniu „albo..., albo...”. Innym oznaczeniem jest
+ 0 0 00 1 11 0 11 1 0 gdzie: 1 – zdanie prawdziwe; 0 – zdanie fałszywe
Funkcja XOR dla dowolnej liczby argumentów jest funkcją parzystości, tj. przyjmuje wartość 1, gdy nieparzysta liczba argumentów ma wartość 1; w szczególności dla 2 argumentów XOR przyjmuje wartość 1, gdy dokładnie jeden jej argument ma wartość 1.
Informatyka W informatyce operację alternatywy rozłącznej stosuje się do par liczb naturalnych wykonując operacje na cyfrach zapisów binarnych tych liczb. Jest to zwykła logiczna alternatywa wykluczająca rozszerzona na ciągi bitów.