Wielki trek Afrykanerzy, zgodnie z doktryną o rozwoju przez odseparowanie się, rozpoczęli w 1835 masową emigrację z Kraju Przylądkowego do Transvaalu – tzw. Wielki trek. W drodze musieli walczyć z plemionami Xhosa i Zulusów, nie mogąc liczyć na żadną pomoc z zewnątrz. Bitwa nad Blood River w grudniu 1838 stała się dla Afrykanerów symbolem: garstka 500 „białych”, otoczonych w obozie obroniła się przed atakiem Zulusów, zabijając ich dziesiątki tysięcy, bez żadnych strat własnych. W ten sposób powstała koncepcja „warownego obozu” laager, w którym Bóg pozwolił przetrwać „wybranym”, zagrożonym przez „potępionych”. Ta koncepcja ukształtowała nacjonalizm afrykanerski w drugiej połowie XIX w.
Separatyzm religijny Obawa przed zagrożeniem „z zewnątrz” spowodowała rozłam wewnątrz południowoafrykańskiego kalwinizmu. Afrykanerzy nie mieli zaufania do pastorów z Kraju Przylądkowego, podejrzewanych o sprzyjanie Brytyjczykom i ich „herezjom”. W 1856 powstał odrębny Nederduitsch Hervormde Kerk, uznany oficjalnie w Południowej Afryce w 1860.
Z Niderlandów do Południowej Afryki wcześnie przeniknęły idee holenderskiego konserwatywnego ruchu Doleantie lub „Przebudzenie”, przeciwnego oświeceniowym reformom w kalwinizmie.