Prezentyzm (analiza historyczna) (z łac. praesens „obecny” i gr. ismos „wiedza”) – kierunek analizy historycznej polegający na ocenie zdarzeń, faktów, poglądów i ocen z przeszłości ze współczesnej perspektywy.
Nurtem, z którego wyrósł prezentyzm, jest pragmatyzm. Główni zwolennicy to Karl Mannheim, Benedetto Croce oraz tzw. kolumbijska szkoła w historiografii amerykańskiej. Głównymi oponentami byli marksiści. Zajmowali oni generalnie pozycje krytyczne wobec pragmatyzmu.
Geneza pojęcia
Nazwa ta została nadana przez marksistów dwudziestowiecznej metodologii badań historycznych i historiografii rozpowszechnionej głównie w USA.
Hasło to po raz pierwszy pojawiło się w Słowniku Oksfordzkim w 1916 r., a funkcjonowało prawdopodobnie od wczesnych lat 70. XIX wieku. Historyk David Hackett Fischer uważa prezentyzm za sofizmat, znany także jako sofizmat nunc pro tunc. Przykładem takiego podejścia jest historiografia wigów. Otóż niektórzy XVIII- i XIX-wieczni brytyjscy historycy wigowscy spisywali historię w sposób, jaki współgrał z ich własnymi poglądami. Była to interpretacja prezentywna, ponieważ nie przedstawiała przeszłości obiektywnie, a w świetle ówczesnych poglądów politycznych wigów.