Genius loci (łac. „duch opiekuńczy danego miejsca”) – duch lub demon władający albo opiekujący się jakimś miejscem. Według mitologii rzymskiej opiekuńcza siła, coś, co sprawia, że dana przestrzeń jest jedyna w swoim rodzaju (tam też często przedstawiana w postaci węża). Duchy opiekuńcze miejsc lub poszczególnych osób powszechnie występują także w innych wierzeniach (również słowiańskich czy chrześcijańskich).
W kontekście współczesnej teorii architektury genius loci ma głębokie implikacje dla tworzenia miejsc, mieszcząc się w filozoficznej gałęzi fenomenologii. Tę dziedzinę dyskursu architektonicznego badał przede wszystkim norweski teoretyk Christian Norberg-Schulz w swojej książce Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture.
W naukach społecznych genius loci jest powiązane z pojęciem miejsca. Duch miejsca jest tutaj pojmowany jako coś szczególnego, co jest odczuwane tylko w danym miejscu. Dzięki czemu człowiek może utożsamiać się z daną przestrzenią. W socjologii funkcjonują dwa podejścia do zagadnienia genius loci: Pierwsze uważa ducha miejsca za potoczne określenie odczuć przestrzennych – zarazem odmawiając pojęciu naukowości.