Sytuacja początkowa Podobnie jak w innych teoriach kontraktualistycznych, John Rawls rozpoczyna prezentację teorii sprawiedliwości od opisania sytuacji początkowej, w której znajdują się abstrakcyjne podmioty podejmujące decyzje o kształcie podstawowych instytucji społeczeństw. Aby opisać tę sytuację, Rawls odwołuje się do wymyślonego przez siebie eksperymentu myślowego nazywanego „zasłoną niewiedzy” (veil of ignorance).
Zgodnie z nim jednostki znajdujące się w nim nie dysponują takimi informacjami jak: obecne i przyszłe miejsce w społeczeństwie, z uwzględnieniem statusu społecznego, posiadany majątek, a także wrodzone zdolności, takie jak inteligencja, uroda itd., postawa jednostki wobec ryzyka, inne okoliczności (wiek, sytuacja polityczna itp.).
Według Rawlsa spełnienie tych założeń prowadziłoby do wprowadzenia zasad sprawiedliwych dla wszystkich. Jeżeli jednostka nie zdaje sobie sprawy, w jakiej pozycji skończy w ustalanym przez siebie ładzie społecznym, będzie starała się ustalać bezstronne zasady dla tego społeczeństwa, nie nakierowane na jej potencjalne interesy czy koncepcje dobra.