Śmierć Aleksandra II i wybór Grzegorza VII Papież Aleksander II zmarł w Rzymie 21 kwietnia 1073 roku. Już w trakcie uroczystości pogrzebowych dzień później lud rzymski, podburzony przez kardynała Hugona z San Clemente, który jako kardynał prezbiter nie miał formalnie uprawnień elektorskich, obwołał papieżem Hildebranda, archidiakona Świętego Kościoła Rzymskiego. W tej sytuacji obecni w Rzymie kardynałowie i przedstawiciele niższego duchowieństwa Rzymu zebrali się pospiesznie w bazylice S. Pietro in Vincoli i przez aklamację dokonali wyboru zgodnego z wolą ludu. Elekt, mimo początkowych oporów, zaakceptował wybór jako Grzegorz VII. 22 maja przyjął święcenia kapłańskie, a 30 czerwca został konsekrowany na biskupa.
Nowy papież od wielu lat był jedną z najważniejszych postaci w Kurii Rzymskiej, doradzając pięciu kolejnym papieżom począwszy od Leona IX (1049–1054). Był przy tym zdecydowanym rzecznikiem zarówno odnowy moralnej Kościoła, jak i koncepcji jego wyższości nad władzą świecką (tzw. papocezaryzm). Program reform, którym patronował najpierw jako archidiakon Kościoła, a potem jako papież określa się mianem reformy gregoriańskiej.