Według Johna Cacioppo samotność może spełniać funkcję ewolucyjną. Kiedy człowiek odczuwa samotność wynikającą z wykluczenia lub nieprzynależności do grupy, czuje się bardziej narażony na społeczne zagrożenia zewnętrzne, np. osoby lub grupy postrzegane jako wrogowie. Poczucie samotności ma go skłonić do podjęcia prób ponownego przyłączenia się go grupy. Zjawisko odczuwania samotności, które uruchamia proces naprawy więzi społecznej nazwano motywem reafiliacji (ang. RAM). Przykładem dobrze funkcjonującego RAM może być sytuacja społeczna osoby będącej na przyjęciu na którym nikogo ona nie zna. Odczuwając wykluczenie osoba obserwuje innych ludzi i stara wyłowić się osoby z którymi mogłaby nawiązać kontakt. Według Cacioppo, zaburzenie RAM może spowodować na przykład, że odczucie osamotnienia będzie tak silne, że przeszkodzi w odbudowie więzi.
Chroniczne osamotnienie nie jest tożsame z depresją, fobiami społecznymi czy nieśmiałością. Osoby chronicznie samotne z większym prawdopodobieństwem mogą przejawiać nadmierną czujność na zagrożenia społeczne, depresję, niedostosowanie społeczne (wycofanie).