Począwszy od X wieku biskupi zaczęli mianować więcej niż jednego archidiakona, a diecezję dzielić na jednostki niższego rzędu zwane archidiakonatami. W Polsce proces ten rozpoczął się w XII w. (diecezja krakowska). Przejmowanie przez biskupów obowiązków wykraczających poza zarząd diecezją doprowadziło do delegowania zwyczajnej władzy archidiakonom. Szczególnym ich zadaniem było wizytowanie parafii. Posiadali również władzą sądowniczą, najczęściej pierwszej instancji. Mieli prawo do zwoływania synodów w ramach archidiakonatu. Zwyczajowo przynależeli oni do gremium kapituł katedralnych w randze prałata, posiadali również odpowiednie prebendy.
Na przełomie XII i XIII w. źródła podają o istnieniu archidiakonatów w diecezjach kamieńskiej, krakowskiej, włocławskiej i gnieźnieńskiej. W XVI w. archidiecezja gnieźnieńska liczyła 8 archidiakonatów, krakowska 5 (oraz 3 prepozytury), włocławska 3, poznańska 4, płocka 3, wrocławska 4 i kamieńska 7.