Zespół Eisenmengera – naczyniowa choroba płuc, zespół objawów spowodowanych prawo-lewym przeciekiem na poziomie serca lub pni tętniczych, jako powikłanie nieskorygowanych wad wrodzonych serca z początkowym przeciekiem lewo-prawym.
Zespół opisał jako pierwszy Victor Eisenmenger w 1897Eisenmenger V. Die angeborenen Defecte der Kammerscheidewand des Herzens. Zeitschr Klin Med 32, 1-28, 1897.. Nazwę zespołu Eisenmengera wprowadził Paul Wood w 1959.
Patofizjologia
Zespół ten najczęściej spowodowany jest obecnością ubytku przegrody międzykomorowej, międzyprzedsionkowej, wspólnego kanału przedsionkowo-komorowego, wspólnego pnia tętniczego lub całkowitego przełożenia wielkich pni tętniczych, który w początkowej fazie powoduje wystąpienie przecieku lewo-prawego (tzn. z lewej komory serca do prawej, zgodnie z gradientem ciśnienia). Przewlekły przepływ zwiększonej ilości krwi przez naczynia płuc prowadzi do wzrostu oporu w krążeniu płucnym, który jest nieodwracalny, ponieważ dochodzi do przerostu ściany tętniczek łożyska płucnego. Przerasta również przeciążony mięsień prawej komory, co powoduje zmianę gradientu ciśnień i odwrócenie kierunku przecieku: powstaje przeciek prawo-lewy. Nieutlenowana krew z prawej komory serca trafia do dużego krążenia, powodując niedotlenienie organizmu (objawia się to wystąpieniem sinicy centralnej).