W 1949 wstąpił do komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej.
W 1951 zdał maturę i uzyskawszy pozytywną opinię powiatowej komisji ZMP (aczkolwiek z zastrzeżeniem konieczności rozciągnięcia nad nim „opieki ideologicznej”), 22 sierpnia pomyślnie zdał egzamin wstępny na Uniwersytet Poznański. Pierwotnie zamierzał studiować ekonomię, jednakże w skierowaniu – być może bez wiedzy Ochmańskiego – zamieniono ją na historię. W 1953 podczas wakacji w rodzinnym mieście podjął pracę referenta finansowego w Miejskiej Radzie Narodowej, a po powrocie do Poznania wstąpił na seminarium Henryka Łowmiańskiego, który pod koniec 1954 r. zatrudnił go na dwa miesiące jako zastępcę asystenta. Po ukończeniu studiów w 1955, został zatrudniony na stanowisku asystenta w Katedrze Historii ZSRR.
Od 1959 roku należał do PZPR. W 1960 odbył czteromiesięczny staż na Uniwersytecie Wileńskim. Po powrocie do Polski skupił się na problematyce litewskiego odrodzenia narodowego w XIX wieku. 1 grudnia 1960 uzyskał stopień doktora. W 1963 odbył drugi, pięciomiesięczny staż w Wilnie, w trakcie którego uzupełnił kwerendę archiwalną. W tym samym roku pomyślnie przeszedł przewód habilitacyjny, jednak na zatwierdzenie tej decyzji i przyznanie stopnia doktora habilitowanego musiał czekać jeszcze dwa lata, do maja 1965.