thumb|Żołnierz jazdy kozackiej w bitwie pod Lubiszewem (1577) thumb|Petyhorec wg Józefa Brandta Jazda kozacka (tak zwani kozacy, semeni, czeremisi) – lekko i średniozbrojna jazda w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, używana zazwyczaj jako wsparcie husarii w XVI i XVII wieku będąca poprzednikiem pancernych i odpowiednikiem petyhorców z Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Uzbrojenie Lekka jazda kozacka była drugim po husarii, ale nie mniej ważnym elementem armii polsko-litewskiej. Żołnierze ci uzbrojeni byli w szable, łuki, broń palną (pistolety, bandolety), a niekiedy czekan. Z czasem zaczęli wkładać kolczugi, rzadziej bechtery (zbroja pochodzenia wschodniego, wykonana z prostokątnych żelaznych płytek połączonych ze sobą żelaznymi kółkami) oraz misiurki (blaszane denko chroniące czubek głowy z siatką metalową opadającą na kark i barki) i kaptury kolcze (z niewielkich pierścieni podobnie jak kolczugi), a także lekkich, okrągłych tarcz tak zwanych kałkanów (pochodzenia mongolsko-tatarskiego). Tak chronionych, po dodaniu im jeszcze broni drzewcowej zwano pancernymi. Na Litwie istniała lokalna odmiana jeźdźców kozackich zwana petyhorcami, a jej dodatkowym wyposażeniem były rohatyny (czasami kopie).