III Rzeczpospolita Krzyż Zasługi z Mieczami nie był przyjęty do systemu odznaczeń Polski Ludowej, władze uznawały jednak nadania konspiracyjne. Ustawa z 16 października 1992 przywróciła go do systemu odznaczeń jako odznaczenie wojenne – nagroda za czyny męstwa i odwagi dokonane w czasie wojny nie bezpośrednio w walce z nieprzyjacielem, a także położone w czasie wojny zasługi względem Państwa lub jego obywateli w warunkach szczególnie niebezpiecznych. Przyznawany może być w czasie trwania konfliktu lub do pięciu lat po jego zakończeniu przez Prezydenta RP. W przeciwieństwie do wersji rządu emigracyjnego i AK może być nadany jednej osobie tylko dwukrotnie.
Opis odznaki Odznaka Krzyża Zasługi z Mieczami była identyczna jak Krzyża Zasługi ustanowionego przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej rozporządzeniem z dnia 23 czerwca 1923 roku, z tym że dodatkowo posiadała miecze.