Cechy utworu Mieszkając na Guernsey Wiktor Hugo zaczął podziwiać wypełnione pracą i zmaganiem z morskim żywiołem życie mieszkańców wyspy i stąd w jego utworach zaczęły pojawiać się wątki sławiące ludzką pracę i bohaterstwo w walce z naturą. W założeniach Pracownicy morza mieli być powieścią społeczną, ukazującą życie na wyspie. Stali się jednak epopeją o jednym bohaterze, Gilliatcie, i jego wytrwałej walce z żywiołem w celu zdobycia ręki Deruchetty. Gilliatt jest kolejnym, najbliższym Quasimodo i Valjeanowi, wcieleniem hugoliańskiego „potwora” – człowieka wyrzuconego poza nawias społeczny, samotnika, który umie kochać i ponosić ofiary (w odróżnieniu do Valjeana nie ma jednak siły ducha, która pozwoliłaby mu żyć dalej po poświęcenia.
Przed napisaniem powieści Hugo wykonał zadziwiająco dokładną dokumentację życia codziennego na Guernsey i pracy wykonywanej przez mieszkańców, jednak duża część tych materiałów pozostała niewykorzystana. W odróżnieniu od wcześniejszych utworów, w których ważną rolę odgrywały barwne postacie drugoplanowe, w Pracownikach morza dramat rozgrywa się między minimalną liczbą bohaterów, z których tylko Gilliatt jest głębiej nakreślony psychologicznie, natomiast tło społeczne odgrywa mniejszą niż zwykle u Hugo rolę.