thumb|200px|Herb Gryf Gryfici (Świebodzice) – średniowieczny ród rycerski, którego przedstawiciele w XII i XIII w. zajmowali dominującą pozycję wśród możnowładztwa małopolskiego.
Pochodzenie i historia Nazwa rodu urobiona została od gryfa, będącego godłem ich herbu, którego dowody używania istnieją jednak dopiero w XIV w. (stąd zwani też są, szczególnie w odniesieniu do wcześniejszego okresu, Świebodzicami, od zawołania rodowego "Świeboda")M. L. Wójcik, Ród Gryfitów..., s. 31.. Za pierwszych wybitnych przedstawicieli rodu uważa się arcybiskupa Janika (zm. po 1167 r.) i Jaksę z Miechowa (zm. ok. 1176), krzyżowca i fundatora klasztoru bożogrobców w Miechowie, utożsamianego przez część badaczy z Jaksą z Kopanicy (księciem połabskich Stodoran)Choć na temat jego przynależności do Gryfitów toczyła się wśród historyków dyskusja, kwestionował to m.in. A. Małecki. Por. A. Małecki, Studya heraldyczne, t. II, s. 59-64; M. L. Wójcik, Ród Gryfitów..., s. 20-23.. Jego znaczenie i zamożność zapewne w dużym stopniu było związane z małżeństwem z córką potężnego palatyna Piotra Włostowica.