W sierpniu 2007, przed planowanym szczytem Wspólnoty Rozwoju Afryki Południowej, Banda został wysłany przez prezydenta Mwanawasę do Zimbabwe w celu poprawy stosunków z Robertem Mugabe, wcześniej ostro krytykowanym przez prezydenta Zambii.
P.o prezydenta 29 czerwca 2008 Rupiah Banda przejął obowiązki prezydenta kraju, po tym jak prezydent Levy Mwanawasa doznał udaru mózgu w Egipcie przed zaplanowanym szczytem Unii Afrykańskiej w Szarm el-Szejk, VOANews, 1 lipca 2008.. 1 lipca 2008 Mwanwasa został przetransportowany do szpitala we Francji, 3 lipca 2008..
Prezydent Mwanwasa nie doszedł już do zdrowia i 19 sierpnia 2008 zmarł w szpitalu w ParyżuZambia's president dies in France, 19 sierpnia 2008.. Banda, wyrażając "ogromny żal i głęboki smutek", ogłosił w kraju 7-dniową żałobę narodową, wzywając rodaków do "zachowania spokoju i opłakiwania Prezydenta z godnością", The Republic of Zambia, 19 sierpnia 2008.. Banda zachował funkcję p.o. prezydenta, którą zgodnie z konstytucją jako wiceprezydent miał sprawować do czasu wyborów prezydenckich, które należało rozpisać w ciągu 90 dni od śmierci prezydenta, International Herlad Tribune, 20 sierpnia 2008..