Kryminologia interesuje się również przepisami prawa karnego, ale tylko z punktu widzenia ich efektywności w zwalczaniu przestępczości. Nauka prawa karnego za problem nadrzędny stawia sobie udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy dane zachowanie stanowi przestępstwo w świetle obowiązujących przepisów. Z kolei kryminologia szuka odpowiedzi na pytanie, jakie czynniki obiektywne bądź subiektywne, jednostkowe bądź zbiorowe leżą u źródła przestępstwa lub je warunkują.
Kryminologia a penologia Penologia jest nauką o karze (od łac. poena – kara), a w szczególności o znaczeniu społecznym kary, Poszukuje ona źródeł, podstaw i uzasadnienia wszelkich reakcji społeczeństwa na zjawisko przestępczości, stąd bywa też nazywana socjologią kary. Penologia bada ujemne reakcje społeczne na przestępstwo wszechstronnie i całościowo, natomiast kryminologia zagadnieniem tych reakcji interesuje się tylko z punktu widzenia ich efektywności – jako jednego z wielu czynników przeciwdziałających powstaniu i rozwojowi przestępczości. Penologia zajmuje się także filozofią i teorią kary.