Lingwistyczne ujęcie „języków papuaskich” nie jest ściśle związane z określeniem etnograficznym „Papuasi”, odnoszonym zwykle do autochtonicznej ludności Nowej Gwinei. Wiele ludów papuaskich posługuje się bowiem językami zaliczanymi do rodziny austronezyjskiej, z kolei wśród użytkowników języków papuaskich są również pewne grupy niepapuaskie (tradycyjnie klasyfikowane jako melanezyjskie lub indonezyjskie). Termin „języki papuaskie” to właściwie „wygodne określenie na nieaustronezyjskie języki Papui-Nowej Gwinei i wschodniej Indonezji, z których nie wszystkie wykazują pokrewieństwo”.
Choć języki papuaskie nie reprezentują jednolitego profilu typologii, to istnieje szereg cech, które uchodzą za charakterystyczne dla języków papuaskich; podobieństwa te mogą wynikać zarówno z pokrewieństwa, jak i kontaktu językowego. Są to: szyk wyrazów SOV (podmiot dopełnienie orzeczenie), złożona morfologia (zwłaszcza czasownikowa), niezbyt bogate zasoby fonemiczne. Zdarzają się systemy tonalne.