Zakochany oświadcza się jej, oświadczyny zostają przyjęte.
Problemy Łużyna zaczynają się podczas berlińskiego turnieju szachowego, w czasie którego ma zmierzyć się z włoskim arcymistrzem Turatim. Podczas gry Łużyn doświadcza załamania nerwowego, które nasila się, gdy jego starannie przemyślana obrona przed Turatim upada w pierwszych ruchach. Gra zostaje zawieszona, bez wyłonienia zwycięzcy. Po przerwanej partii Łużyn chodzi bez celu po mieście w stanie całkowitego oderwania od rzeczywistości. Zostaje odprowadzony do domu przez kilku nieznajomych mężczyzn. Lekarz Łużyna twierdzi, że powodem załamania była gra w szachy, Łużyn, z pomocą narzeczonej postanawia wyrzec się wszelkiej myśli o grze i powoli wraca do zdrowia.
Jednak szachy stopniowo wkradają się z powrotem do jego umysłu za sprawą drobnych przypadków – szachowej figury znalezionej w kieszeni, kiepskiej partii szachowej widzianej w czasie filmu itp. Z czasem Łużyn zaczyna dostrzegać w swoim życiu pewne powtórzenia i schematy (podobieństwa osób, sytuacji, przedmiotów), które doprowadzają go do wniosku, że jego życie zyskało formę partii gry w szachy. Początkowo ta świadomość sprawia mu przyjemność, z czasem jednak coraz bardziej desperacko stara się zakłócić symetrię rzeczywistości i odkryć następny ruch domniemanego przeciwnika.