W polskich warunkach samorząd terytorialny zyskał gwarancję konstytucyjną. O istocie samorządu terytorialnego decydują podmiot i przedmiot samorządu oraz sposób wykonywania zadań administracji publicznej. Podmiotem samorządu terytorialnego jest społeczność zamieszkała na określonym terytorium, zorganizowanym w terytorialny związek samorządowy. Tworzy ona wyodrębnioną organizację. Organizacja ta nie jest w stanie realizować swych zadań przy udziale wszystkich mieszkańców drogą demokracji bezpośredniej. Dlatego też społeczność lokalna powołuje w drodze wyborów kolegialne organy związku. Organy te, a nie cała społeczność lokalna, wykonują zadania administracji publicznej. Społeczności lokalnej przysługuje natomiast prawo do organu przedstawicielskiego samorządu. Wybór organu jest warunkiem niezbędnym uznania organizacji społeczności lokalnej za instytucje samorządową
Samorząd korzysta ze środków właściwych władzy państwowej w wykonywaniu przyznanych zadań, czyli środków władczych. Wykonywanie zadań administracji publicznej, z możliwością stosowania władzy administracyjnej, należy do istoty samorządu terytorialnego.