Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1231 gdzie odnotowano ją pod staropolską nazwą „Samotul”, 1284 (wg zachowanej kopii z 1521 „Schamothule”, 1298 „Szamantuli”, 1306 „de Samotul”, 1308 (wg zachowanej kopii z XV wieku) „Schamotuli”, 1338 błędnie „Santzkowe”, 1345 „Dobergozcii de Samptur” i „Dabirgotz de Szampter”, 1360 „Szamothul”, 1383 „Schamotuli oppidum”, 1391 „Samothuli”, 1393 „Szamotuli”, 1394 „Szamothuli”, 1396 „Szamotulech”, 1397 „de Samotuli”, 1398 „Samotuli”, 1400 „Zamotuli”, 1401 „Datum in Samotur … consules in Samotuli”, 1401 „Samotuwer”, 1402 „Szamotuli”, 1405 „Dobrogostio de Schamotuli”, 1406 „Szamotuli”, 1407 (wg zachowanej kopii z XVI wieku) „Shamothuly”, 1409 „Szamotuli” i „Samptwlli”, 1411 „Szamotulj”, 1414 „Samotuly”, 1415 (wg zachowanej kopii z 1576) „Schamothvly”, 1417 „Samathuli”, 1419 „in Noua Schamothuli … in Schamothuli” i „Szamotuli”, 1420 (wg kopii z XVII wieku) „Szamothuly” oraz „de Szemothuli, w ſzemotulel” oraz „w Szemotulel”, 1421 „Nowa Schamotuli”, 1422 „Schemotuli”, 1423 „Schamotuli”, 1426 „Sematuli”, 1427 „Schamotuli”, 1433 „Schamotuli”, 1439 „de Stamotoli”, 1442 (wg zachowanej kopii z XVI wieku) „Schamothuly”, 1442 (wg zachowanej kopii z 1601) „Szamotuly”, 1444 „Syemothuli”, 1447 „Scamotoli”, 1456 „Scamotuli” (wg rękopisu z XV wieku) „Schamothuli”, a także