Instytut (łac. institutum 'urządzenie') – nazwa różnego typu instytucji, przede wszystkim naukowo-badawczych i dydaktycznych, placówek naukowych, jak również zgromadzeń zakonnych (instytut zakonny).
Instytut może być określeniem samodzielnej instytucji badawczej lub występuje jako niesamodzielna jednostka w strukturze uczelni – większej od katedry, a mniejszej od wydziału. Może być też nazwą podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni (odpowiednikiem wydziału). Największy zbiór samodzielnych instytutów naukowych w Polsce należy do Polskiej Akademii Nauk. Drugą co do wielkości grupę samodzielnych instytutów naukowych stanowią tzw. instytuty resortowe – podporządkowane bezpośrednio określonym ministerstwom.
Przy wielu uczelniach w Polsce istnieją też instytuty afiliowane (niebędące formalnie częścią uczelni, ale powiązane z nią personalnie lub finansowo) oraz instytuty międzywydziałowe, które są samodzielnymi jednostkami realizującymi badania i kształcenie wymagające wiedzy interdyscyplinarnej.
Oprócz tego w Polsce przybywa coraz więcej niepaństwowych instytutów działających jako instytucje publiczne lub całkowicie prywatne, które nie są powiązane z uczelniami, PAN ani ministerstwami.