thumb|Obwieszczenie z 1868 roku informujące o wprowadzeniu na mocy rozporządzenia generał-gubernatora wileńskiego zakazu prowadzenia rozmów w języku polskim we wszystkich miejscach publicznych thumb|Fasada Pałacu Staszica po 1893 z urządzoną w nim cerkwią św. Tatiany Rzymianki w stylu bizantyjsko-rosyjskim jako przykład rusyfikacji architektury Warszawy thumb|Świadectwo szkolne Anny Kosteckiej, Warszawa, 1904 rok mały|lewo|Mapa etnograficzna zachodniego pogranicza Imperium Rosyjskiego, w tym zaboru rosyjskiego (, 1875)
Rusyfikacja na ziemiach polskich w okresie zaborów – proces, w którym państwo rosyjskie dążyło do wynarodowienia Polaków poprzez stopniowe narzucanie języka, kultury, sztuki, religii prawosławnej i zwyczajów rosyjskich. Silnej rusyfikacji poddawano dzieci, ze względu na ich ubogą jeszcze znajomość kultury i języka polskiego.
Rusyfikacja w Królestwie Polskim Samowola wielkiego księcia Konstantego oraz łamanie Konstytucji Królestwa Polskiego przyczyniły się do powstawania tajnych związków, a następnie do wybuchu powstania listopadowego (1830–1831).