Mikołaj Gryfita (zm. 1202) – wojewoda krakowski, regent w imieniu małoletniego księcia Leszka Białego.
Życiorys Pochodzenie Mikołaja jest dyskusyjne. Często podaje się, iż należał on do możnowładczego rodu Gryfitów-ŚwiebodzicówZa Z. Helclem, np. O klasztorze jędrzejowskim i będącym tam nagrobku Pakosława kasztelana krakowskiego, Kraków 1852, s. 78., podczas gdy Jan Długosz uważał, że należy on do rodu Lisów. Oba rody były blisko spokrewnione (prawdopodobnie miały wspólnego przodka w linii męskiej i to w czasie nieodległym od okresu życia Mikołaja) i ówcześnie zapewne były traktowane jako jedna rodzina. A zatem, jeśli Mikołaj był Lisem, mógł być i tak uważany za członka kręgu rodowego GryfitówO Mikołaju por. Jerzy Wyrozumski, Mikołaj (zm. 1202)...; o pokrewieństwie Gryfitów i Lisów por. M. L. Wójcik, Ród Gryfitów do końca XIII wieku. Pochodzenie — genealogia — rozsiedlenie, "Historia" CVII, Wrocław 1993, s. 36-37 (swoją drogą, L. M. Wójcik nie wymienia Mikołaja wśród Gryfitów)..
Za panowania w Krakowie Kazimierza Sprawiedliwego Mikołaj został mianowany wojewodą krakowskim.