Jego władza w Konstantynopolu w krótkim czasie przybrała znamiona dyktatury.
Kantakuzen 26 października 1341 w Didymotyce pozwolił się obwołać cesarzem. Do końca wojny domowej kazał jednak na pierwszym miejscu wymieniać imiona cesarzowej Anny i cesarza Jana, a dopiero potem swoje i swej żony Ireny, wskazując że nie walczy z prawowitym cesarzem, ale z Apokaukiem. W walce o władzę oparł się, podobnie jak wcześniej Andronik III, na możnowładztwie trackim.
Wrzenie religijne i społeczne Jeszcze za panowania Andronika III doszło do gwałtownego sporu między zwolennikami prądu ascetyczno-mistycznego zwanego hezychazmem a ich przeciwnikami. Hezychazm napotkał początkowo na silny opór w łonie greckiego Kościoła. Został uznany dopiero 10 czerwca 1341 na soborze, któremu przewodniczył cesarz Andronik III. W pięć dni później cesarz zmarł. Przeciw hezychazmowi wystąpił wówczas pochodzący z Prilepu Grzegorz Akyndyn podaje imię Jerzy (Georgios). Synod obradujący pod przewodnictwem Kantakuzena w sierpniu 1341 potępił Akyndyna. Konsekwencją zamachu stanu dokonanego przez opozycję w stolicy stało się w następnych miesiącach aresztowanie i ekskomunikowanie przywódcy hezychastów Grzegorza Palamasa przez wrogiego nowej doktrynie patriarchę Kalekasa. W rezultacie zwolennicy hezychazmu skupili się wokół Kantakuzena, a jego przeciwnicy wokół cesarzowej Anny i patriarchy.