Indeks 73 – ogólnopolska inicjatywa środowisk kulturotwórczych na rzecz obrony wolności twórczej i badań naukowych oraz swobodnego dostępu do dóbr kultury, gwarantowanych w art. 73 Konstytucji RP. Powstała jesienią 2006 z inicjatywy Lidii Makowskiej, Macieja Nowaka, Romana Pawłowskiego i Roberta Rumasa. Obecnie kolektyw Indeksu 73 tworzą: dr Izabela Kowalczyk, Agnieszka Kaim, Jarosław Lipszyc, dr Ewa Majewska, Lidia Makowska, Daniel Muzyczuk, Jacek Niegoda, Roman Pawłowski i dr Alek Tarkowski.
Inicjatywę doceniła i dofinansowała w 2008 m.in. Fundacja im. Stefana Batorego w ramach programu „Działania Strażnicze” oraz Unia Europejska w ramach Funduszu Współpracy. Indeks 73 odnotowano także na 97. miejscu Setki Obiegu 2009 (ranking 100 najbardziej wpływowych osób, instytucji i inicjatyw w polskiej sztuce)"SETKA OBIEGU" 2009 | obieg.pl.
Cele i działalność Działania Indeksu 73 skupiają się wokół trzech obszarów. Są to: Zapobieganie cenzurze, upowszechnianie idei wolności twórczości artystycznej, Promowanie wolnej kultury i swobodnego dostępu do dóbr kultury, Monitorowanie transparentności instytucji publicznych (zwłaszcza kulturalnych) i realizowania przez nie interesu publicznego.