Od XI wieku władca tytułowany był po wyborze „królem Rzymian” (łac. Rex Romanorum), a dopiero po koronacji przez papieża „cesarzem rzymskim” (łac. Imperator Romanus). Od czasu Maksymiliana I – któremu papież Juliusz II zezwolił tytułować się cesarzem bez koronacji – uznawano, że nie koronacja przez papieża, a jedynie wybór przez elektorów jest konieczny do tytułowania się cesarzem. Przyjęto tytuł „wybrany cesarz rzymski” (łac. Electus Romanorum Imperator), a wybranego za jego życia następcę tytułowano królem Rzymian.
Historia thumb|Cesarstwo ok. 1000 roku z wyróżnionymi Niemcami, Włochami, Czechami, Burgundią i marchiami mały|Rozwój terytorialny I Rzeszy
Cesarstwo „Ottonów” Okres Cesarstwa Ottonów, jak nazywa się nieoficjalnie ten etap historii Świętego Cesarstwa Rzymskiego, to panowanie dynastii Ludolfingów (919–1024, od 962 jako cesarze), czyli książąt saskich. Czas ten charakteryzuje się wzmocnieniem władzy monarszej wobec książąt plemiennych. Cesarze wówczas sprawowali kontrolę nad sprawami wewnętrznymi i prowadzili pomyślną politykę ekspansji. W dobie Cesarstwa Ottonów nastąpiła także odbudowa karolińskiej idei uniwersalnej monarchii chrześcijańskiej Europy. Przywrócenie władzy cesarskiej charakteru uniwersalnego szybko jednak okazało się niewykonalne ze względu choćby na opór Francji.