Natomiast opsztina zwana także czasem przez Serbów opolem tworzona była przez wspólnoty terytorialne opartą bardziej na wspólnocie sąsiedzkiej niż wspólnocie pokrewieństwa. Ze względu na wypaleniskowy sposób prowadzenia gospodarki osady często po wyjałowieniu ziemi przemieszczały się w promieniu kilku lub nawet kilkunastu kilometrów .
W miarę rozwoju gospodarczego z wielkich wspólnot wyodrębniały się rodziny należące do arystokracji plemiennej. Dzięki pobieraniu danin mających początkowo charakter darów i wykorzystywaniu niewolnej czeladzi w pracach polowych utworzyły one z czasem wokół swych gródków zalążki wielkiej własności ziemskiej.
Zapoznanie się ze wczesno bizantyńską gospodarką rolną przyniosło przewrót agrarny – w ciągu VII wieku rozpowszechniło się rolnictwo sprzężajne. Ziemię zaczęto uprawiać systemem niwowym za pomocą radła zaopatrzonego w żelazne okucie tzw. radlicę, a następnie w żelazny krój przecinający korzenie. Wzrost wydajności rolnictwa pozwolił na zagęszczenie osadnictwa. Wysiewano więcej zbóż ozimych i jarych: pszenicę, żyto, owies;