Do pozytywnych aspektów egzystencji miasta w XVIII w. można zaliczyć zakładanie nowych młynów, cegielni, papierni oraz rozwój podmiejskich folwarków (13) i wsi zakładanych na prawie „olęderskim” (ok. 40). Tereny nadwiślańskie (m.in. Makowiska, Łęgnowo, Otorowo, Fordonek, Strzelce, Wielka i Mała Kępa) skolonizowali „olędrzy”, którzy zbudowali system wałów przeciwpowodziowych i rozpoczęli meliorację terenówKrzysztof Bartowski. Udział starostwa i wójtostwa bydgoskiego w kolonizacji holenderskiej. Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. Zeszyt 1, Bydgoszcz 1996..
Zdolność do pewnej ekspansji religijnej i kulturalnej w mieście zachowało kolegium jezuickie, podczas gdy wśród pozostałych zakonów dawały znać o sobie rozprzężenie i upadek dyscyplinyElżbieta Alabrudzińska. Z dziejów karmelitów bydgoskich. Kronika Bydgoska X (1986-88). Bydgoszcz 1990.. W 1728 r. przy klasztorze bernardynów założono studium retoryki w zamian za przeniesione do Torunia studium filozoficzne.