U schyłku przynależności do Rzeczypospolitej Ponowny wzrost znaczenia Bydgoszczy nastąpił po wstąpieniu na tron Stanisława Augusta Poniatowskiego (1764 r.). Co prawda daleko było jeszcze Bydgoszczy do wizerunku dużego ośrodka miejskiego, ale zaczęto tworzyć podwaliny podczas nowej świetności. Właśnie wtedy powstał polski projekt kanału bydgoskiego (1766 r.)Jan Antoni Wilder. Polski projekt kanału bydgoskiego. In. Przegląd Bydgoski Rocznik 1 R. 1936 z. 1-2., a prestiżu dodał wybór Bydgoszczy na siedzibę (na zmianę z Poznaniem) na 4 lata sądowniczego Trybunału Wielkopolskiego, po tym, jak ulokowaniu tego urzędu w Toruniu sprzeciwiły się tamtejsze władze, uznając to za łamanie autonomii Torunia wobec organów Rzeczypospolitej.Ryszard Kabaciński. Rezydencje uczestników sesji Trybunału Koronnego w Bydgoszczy w 1766 r. Kronika Bydgoska XVII (1995). Bydgoszcz 1996..
W 1765 r. Bydgoszcz posiadała 95 zamieszkanych kamienic, a więc mniej więcej tyle samo ile po potopie szwedzkim. Zamarło natomiast osadnictwo na przedmieściach. Przekrój narodowościowy był prawie jednolicie polski. W mieście znajdowały się zaledwie 2 rodziny niemieckie, 11 Żydów.