kroniki, żywoty świętych, akty prawne (jak Edykt Rotara i in.) współczesne języki romańskie, na których podstawie można rekonstruować również elementy łaciny ludowej niezachowane w dawnych przekazach piśmiennych (w takich przypadkach rezultatem jest jedynie hipoteza o większym lub mniejszym stopniu prawdopodobieństwa, nie zaś bezsprzeczne zjawisko potocznego języka łacińskiego).
Zróżnicowanie dialektalne Wymienione wyżej teksty i inskrypcje nie są zróżnicowane pod względem dialektalnym, co mogłoby świadczyć o istnieniu zwartej jedności językowej łaciny ludowej aż do czasów późnej starożytności. Jednak współczesne języki romańskie wskazują na pewną jej dyferencjację w poszczególnych prowincjach, i to już od samego początku. W okresie silnej dominacji stolicy różnice między Rzymem, Hiszpanią, Galią, Dacją itd. były jeszcze zapewne niewielkie, ale bez wątpienia istniały. Wynikały one głównie stąd, że ludność podbijana przez Rzymian w różnych częściach Europy należała do różnych grup etnicznych i mówiła różnymi językami, a więc i ich latynizacja przebiegała w nieco inny sposób. Jednak wraz z upadkiem cesarstwa rzymskiego pod koniec V w.