Zwiększyła się rola garnizonu ostrowskiego, gęstniała sieć dróg bitych. Przygraniczne położenie zaczęło procentować. Jednocześnie w szybkim tempie wzrastał odsetek ludności polskiej, choć jeszcze niedawno Ostrów zwano Niemieckim. W wyniku regulacji uwłaszczeniowej przeprowadzonej w prowincji poznańskiej miasto przestało być własnością książąt Radziwiłłów.

Lata 1845–1914 thumb|Ratusz ostrowski w roku 1900 thumb|Więzienie wybudowane przez prusaków w 1863 r. Przebudowane w poł. lat 70 XX w. Obecnie areszt śledczy thumb|Dawne Koszary Ułańskie, kasyno oficerskie Za symboliczną cezurę między okresem „niemieckim” i okresem „polskim” w historii miasta można uznać założenie w roku 1845 Królewskiego Katolickiego Gimnazjum Męskiego. Wzniesione wysiłkiem społecznym szybko stało się najlepszą „kuźnią kadr” i ostoją walki z germanizacją – nazywano je „Polskim Atenami” i „Wielkopolską Szkołą Edukacji Narodowej”. Działały liczne organizacje narodowościowe. Ostrowianie brali aktywny udział w Wiośnie Ludów i powstaniu wielkopolskim.

W latach 1874–1876 więziony był w ostrowskim więzieniu kardynał Mieczysław Ledóchowski, którego pomnik stoi dziś na placu przed konkatedrą.