Najcenniejszym dziełem w muzeum jest Dama z gronostajem Leonarda da Vinci.
Historia W 1801 roku otwarto Świątynię Sybilli w Puławach – prywatne muzeum założone przez księżną Izabelę Czartoryską, małżonkę księcia Adama Kazimierza Czartoryskiego.
Zbiory puławskie uległy częściowemu rozproszeniu i zniszczeniu po upadku powstania listopadowego i konfiskacie majątku Czartoryskich przez Rosjan, większość jednak udało się uchronić i następnie przewieźć do Paryża do Hôtelu Lambert. W 1870 roku książę Władysław Czartoryski zdecydował o przeniesieniu zbiorów do Krakowa, gdzie ostatecznie trafiły w roku 1876. W tym samym roku Czartoryscy przekazali również swój wielki księgozbiór do użytku publicznego w Krakowie (Biblioteka Czartoryskich).
Puławy mały|Świątynia Sybilli, Puławy mały|Dom Gotycki, Puławy U schyłku XVIII wieku, w czasie politycznego upadku Polski i nasilających się działań zaborców zmierzających do unicestwienia polskiej państwowości, w społeczeństwie polskim wzrosła potrzeba ratowania narodowego dziedzictwa materialnego. Symbole polskiej kultury i historii, w szczególności zbiory archiwalne i biblioteczne, były systematycznie niszczone lub wywożone jako trofea wojenne, gdyż postrzegano je jako zagrożenie dla planów okupantów. Mogły bowiem budzić i podtrzymywać świadomość narodową.