Bractwa bartne
Od czasów średniowiecznych bartnicy z terenów polskich zrzeszali się w specjalnych cechach – bractwach bartnych. Ponieważ do XVI wieku bartnictwo należało do regaliów, bractwa te posiadały osobne prawa i specyficzne przywileje i zrzeszały tak chłopów, mieszczan, jak i nawet szlachtę.
Kodeksy bartne Ich działalność znamy z zachowanych nowożytnych kodeksów bartnych. Na Pomorzu (Prusy Królewskie) w okresie nowożytnym bractwa bartne posługiwały się najczęściej kodeksem bartnym opracowanym na początku XVII wieku w starostwie tucholskim. Obowiązywał on do I rozbioru (z drobnymi lokalnymi zmianami) w sąsiednich starostwach: świeckim i człuchowskim, na ziemi bytowskiej (gdzie dotarł prawdopodobnie w latach 1637-1657, gdy należała ona do Rzeczypospolitej), a także w prywatnych dobrach gemelskich (dzisiejsze Jemielno w starostwie człuchowskim)G. Labuda, Nieznany pomnik prawa bartnego na Pomorzu, „Rocznik Gdański, r. XIV, 1955, s. 346-349..