W celu objęcia tronu Francji po śmierci brata Karola IX, Henryk w nocy z 18 na 19 czerwca 1574 roku uciekł z Krakowa. Wysłani do Francji posłowie wyznaczyli termin 12 maja 1575 roku, do którego Henryk miał powrócić do Polski, jeżeli chciał zachować swoje prawa do władzy.
Elekcja w 1575
12 maja 1575 roku miał miejsce zjazd senatorów i szlachty w Stężycy. Tematem obrad była kwestia uznawania nadal królem Henryka III Walezego i problem nowej elekcji. Zebrani podzielili się na 3 stronnictwa: francuskie z prymasem Jakubem Uchańskim, austriackie (rakuskie) z wojewodą podolskim Mikołajem Mieleckim i szlacheckie ze Stanisławem Górką, Mikołajem Firlejem i Janem Zamoyskim, do którego skłonili się Zborowscy. Zjazd jednak rozszedł się z niczym w obliczu najazdu tatarskiego na Rzeczpospolitą.
W czasie elekcji roku prymas nominował 12 grudnia 1575 roku królem Polski cesarza Maksymiliana II Habsburga. Wywołało to ostry sprzeciw koła rycerskiego, do prymasa 2 razy strzelano. 15 grudnia przywódca szlachty Mikołaj Sienicki ogłosił królem Annę Jagiellonkę, przydając jej za męża księcia siedmiogrodzkiego Stefana Batorego. 18 stycznia 1576 roku miał miejsce zjazd zwolenników Batorego w trybie pospolitego ruszenia pod Jędrzejowem.