Do umarłych i żywych i nienarodzonych rodaków moich na Ukrainie i nie na Ukrainie list mój przyjacielski (oryg. ukr. I мертвим, і живим і ненарожденним землякам моїм в Україні і не в Україні моє дружнєє посланіє) – poemat Tarasa Szewczenki napisany w grudniu 1844, opublikowany po raz pierwszy w 1859 w Lipsku w zbiorowym wydaniu dzieł Puszkina i nowszych wierszy Szewczenki. Zaliczany do zbioru Trzy lata, chociaż zajmuje w nim szczególną pozycję, nie wiążąc się bezpośrednio z żadnym innym zawartym w nim utworem.

Okoliczności powstania utworu Szewczenko napisał poemat w czasie pobytu w miejscowości Wjunyszcza, u byłego działacza dekabrystów Samojłowa.

Treść Podobnie jak w wypadku wielu innych utworów ze zbioru Trzy lata, poeta opatrzył dzieło mottem biblijnym, zaczerpniętym z 1. Listu św. Jana Ewangelisty: Jeśliby kto rzekł, iż miłuje Boga, a brata by swego nienawidził, kłamcą jest (...).