Cechy utworu Mnich dokonuje przetworzenia znanego z podania ludowego motywu w duchu patriotyzmu, jaki reprezentował Szewczenko. Postać Paleja została poddana gloryfikacji; staje się on bohaterem narodowym, przepełnionym miłością do Ukrainy i pragnieniem służenia jej w każdy możliwy sposób.

Dzieło zostało zbudowane w oparciu o poetykę kontrastu - obraz tańczących na ulicy, pijących i śpiewających Kozaków pozostaje wyraźnym przeciwieństwem obrazu samotnie żyjącego zakonnika, którego jedynym zajęciem jest modlitwa i lektura Biblii. Równocześnie utwór dokonuje wyraźnej idealizacji Kozaczyzny zniszczonej przez carską Rosję - ukazuje ją jako społeczność egalitarną, silnie zintegrowaną, pełną radości życia i umiłowania wolności. Z kolei obraz samotnego, wspominającego dawne życie i cierpiącego z powodu poniesionych klęsk Paleja wykazuje dużą głębię psychologiczną.

Zdaniem M. Rylskiego Mnich był jednym z wybitniejszych utworów Szewczenki, co zawdzięczał prostocie i regularności kompozycji, a także zestawieniu tragizmu sytuacji lirycznej z bardziej optymistycznym przesłaniem (główny bohater, mimo zwątpienia, nadal kocha swoją ojczyznę). P. Demucki napisał muzykę do Mnicha, tworząc utwór chóralny, natomiast M. Werykiwski stworzył na jego podstawie poemat muzyczny Mnich dla basa i orkiestry symfonicznej.