Charakterystyka dialektu Mową północnokaszubską posługiwał się Florian Ceynowa, badacz kultury Kaszubów oraz główny kodyfikator języka. Dlatego większość cech literackiej kaszubszczyzny pokrywa się z właściwościami gwar północnych. Z powodu peryferyjnego położenia obszaru północnokaszubskiego, gwary te są najbardziej odrębne od języka polskiego i posiadają najwięcej cech archaicznych i typowo kaszubskich. Swoistymi cechami dialektu sąEdward Breza, Jerzy Treder, Gramatyka kaszubska. Zarys popularny, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Gdańsk, 1981, s. 15.: akcent ruchomy, utrzymanie grupy TarT, przejście dz w z, np. cëzy ‘cudzy’, brak przejścia t, d w ć, dź, zamiana ę w i, np. zyc, pisc ‘zięć’, ‘pięść’, w powiecie puckim i części wejherowskiego wymowa ę jako e nosowego (tak jak w polszczyźnie), rozłożona nosowość ę przed ł lub l w formach czasu przeszłego, np. cygnena ‘ciągnęła’, wzena ‘wzięła’, nieprzegłoszone ę przeszło w ë, przyrostek słowotwórczy –ëszcze, zanik e ruchomego (obecne jest ono w gwarach południowokaszubskich), wymowa ô (kontynuatu długiego a) upodobniona do niemieckiego ö (gwara pucka), é (e ścieśnione) wymawiane jako dźwięk pośredni między e a y, przedrostek są– w przymiotnikach oznaczających ciężarne zwierzęta, np.