Bezpośrednią inspiracją dla Gamaleja mogła być ludowa legenda o atamanie Hamaliji, który miał dokonać kilku udanych wypraw kozackich na Stambuł. Szewczenko posłużył się jednak tą postacią w sposób dość swobodny, podobnie jak to uczynił we wcześniejszym poemacie Iwan Pidkowa. Marian Jakóbiec uważa, że poeta mógł w ten sposób uczynić aluzję do działającego w jego czasach obrońcy chłopów Semena Hamaliji.
Treść Kozacy, śpiewając, płyną czajkami w stronę Stambułu. Zapowiadają uwolnienie pojmanych przez Turków Kozaków i krwawą rzeź zdobytych miejscowości. Na czele wyprawy stoi ataman Gamalej (Hamalija). Tymczasem sułtan śpi, nie spodziewając się napaści, podczas gdy Kozacy w niewoli modlą się o rychłe odbicie i odzyskanie ukochanej wolności. Wyprawa kończy się sukcesem. Czajki pomyślnie wracają na Dzikie Pola.
Cechy utworu Pisząc Gamaleja, Szewczenko chciał przede wszystkim zapewnić przetrwanie w pamięci społecznej czasów, które uważał za okres największej chwały Ukrainy, a zarazem za inspirację dla przyszłej walki o jej niepodległość. Utwór stanowi dopełnienie napisanego wcześniej poematu Iwan Pidkowa – rozwija wątek wyprawy kozackiej przeciwko Turkom o motyw uwalniania pojmanych wcześniej do niewoli Kozaków oraz o szyderczą charakterystykę sułtana.