XIX wiek W 1818 roku wieś Kartuzy zostały stolicą powiatu. 1918-1920 thumb|Województwo pomorskie z podziałem na powiaty Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości utworzono województwo pomorskie. Stolicą województwa został leżący przy południowej granicy województwa Toruń. Nowe województwo zostało podzielone na następujące powiaty: pucki, wejherowski, kartuski, kościerski, chojnicki, starogardzki, tczewski, gniewski, świecki, tucholski, sępoleński, chełmiński, grudziądzki, toruński, wąbrzeski, brodnicki, działdowski, lubawski (z siedzibą w Nowym Mieście Lubawskim). We wszystkich powiatach oprócz kartuskiego znalazło się przynajmniej jedno miasto, będące siedzibą władz powiatu. W powiecie kartuskim nie było żadnego takiego miasta, jednakże powiat ten został utworzony, gdyż zarówno Wejherowo jak i Kościerzyna były za daleko, natomiast Gdańsk i Bytów były poza granicami Polski. Powiat kartuski był najbiedniejszym typowo rolniczym powiatem województwa. Ponad 81% ludności utrzymywało się z rolnictwa. W powiecie było 159 jezior zajmujących powierzchnie łączną 6551 ha (jeziorność na poziomie 4,7%). Początkowo w powiecie było aż 126 gmin jednakże na wzór niemiecki gmina zawierała najczęściej jedną dwie miejscowości (odpowiednik naszych sołectw). Jednakże granice na tym terenie a nawet władza była jeszcze czysto wirtualna.